Piyasada az sayıda firmanın faaliyet gösterdiği oligopol yapısında işletmelerin aldığı kararlar, kendi üretim ve fiyat politikalarının yanında, rakiplerinin davranışlarını da etkilemektedir. Bu sebeple firmalar, kararlarını oluştururken diğer işletmelerin olası tepkilerini hesaba katar. Edward H. Chamberlin tarafından geliştirilen yaklaşım ise firmaların açık bir anlaşmaya gitmeden, birbirlerinin kararlarını esas alarak toplam kârı artırabilecekleri bir piyasa dengesini açıklar.
İktisat alanında Chamberlin modeli olarak bilinen bu yaklaşım, uzlaşmasız oligopol modelleri arasında sıralanmaktadır. Modelin temelinde, firmaların rakiplerinin davranışlarından bağımsız hareket etmediği ve kendi kararlarının piyasa üzerindeki etkilerini değerlendirdiği varsayımı yer almaktadır.
Chamberlin Modeli Nasıl İşliyor?
Geleneksel Cournot düopol modelinde firmaların rakibinin üretim miktarını sabit varsayarak saf bir tepki süreci takip ettiği kabul edilirken, Chamberlin modelinde firmaların geçmiş tecrübelerden ders çıkardığı ve "zeki" bir biçimde ilerlediği varsayılmaktadır. Piyasaya yeni bir firma dahil olduğunda oluşan fiyat düşüşlerinin ve rekabet zararının farkında olan oyuncuların, herhangi resmi bir anlaşmaya varmadan bile toplam endüstri kârını maksimize edecek bir dengeye yöneldikleri görülmektedir.
Chamberlin Modelinde Denge ve Fiyat Nasıl Belirleniyor?
Chamberlin modelinin işleyişinde, piyasaya ilk giren firma başlangıçta tam bir monopol gibi ilerleyerek kârı maksimum kılan üretim düzeyini belirlerken, sonraki firmanın girişiyle beraber arz miktarının dengelendiği ve fiyatların belirli bir düzeye oturduğu kaydedilmektedir. Firmaların birbirlerinin hamlelerini zekice hesaplaması ile toplam üretim miktarı, klasik uzlaşmasız modellere göre daha düşük tutulurken, piyasa fiyatı monopol fiyatı seviyesinde gerçekleşmektedir. Uzmanlar, bu modelin diğer oligopol yapılarıyla karşılaştırıldığında en az üretimin yapıldığı ve en yüksek denge fiyatının oluştuğu durumlardan birini temsil ettiğini vurgulamaktadır.
