Ekonomi teorilerinde Homo economicus, bireylerin tutarlı, yalnızca kendisiyle ilgilenen hedefleri olan ve ideal karar alma mekanizmalarına sahip bulunduğunu ileri süren bir modeldir. Model doğrultusunda hareket eden bir bireyin herhangi bir önyargıdan etkilenmeden rasyonel karar alma, karmaşıklığı ne olursa olsun bilgiyi işleme, kararlarıyla ilgili tüm verilere erişebilme, yalnızca kendi faydasını gözetme, tüketiciye faydayı, üreticiye karı en üst düzeye çıkarma ve zaman içinde tutarlı tercihler sergileme niteliklerine sahip olduğu varsayılır.
Bu modele göre, bir süpermarkete giren tüketicinin mağazadaki tüm ürünler hakkında eksiksiz bilgiye sahip olarak en uygun seçimi yapacağı veya bir yatırımcının tüm verileri değerlendirip önyargılardan bağımsız şekilde karını maksimize edeceği öngörülür.
Davranışsal Ekonomi ve Sınırlı Rasyonellik
Bu modelin, insan davranışını tam olarak yansıtmadığı, bireylerin karar süreçlerini inceleyen davranışsal ekonomi çalışmalarıyla ortaya konmuştur. Bilgiyi işleme sürecindeki bilişsel önyargılar, irrasyonel kararlara yol açar. Örneğin devekuşu etkisi adı verilen bilişsel önyargı, bireylerin kayıpları önlemelerine yardımcı olacak durumlarda dahi olumsuz haberlerden ve bilgilerden kaçınmalarına (örneğin finansal yatırımlarını kontrol etmekten sakınmalarına) neden olabilmektedir. Bireyler kişisel bir çıkarı bulunmasa dahi olumlu davranışları ödüllendirmek veya olumsuzları cezalandırmak amacıyla davranışlar sergilerler.
Homo economicus modeli kusurlu bir varsayım olsa da, bu durum insanların hiçbir zaman modele uygun hareket etmediği anlamına da gelmez. Gelişmiş piyasalarda bireylerin veya grupların, genellikle Homo economicus modeli altında kendilerinden beklenen rasyonel ve çıkar/kar odaklı şekilde davrandıklarını varsaymak mümkündür. İktisatçılar bu kavramı bir gerçeklik olarak değil, bir başlangıç noktası veya harita olarak görürler. Homo economicus varsayımı karmaşık piyasa hareketlerini matematiksel olarak modellemeyi ve genel eğilimleri tahmin etmeyi mümkün kılar.
