Denizlerde suyun yükselip alçalması şeklinde görülen gelgit olayı, sadece suda görülmüyor. Karalar da bu gelgit olayından etkileniyor.
Gelgitin nasıl oluştuğunu anlamak için birbirinin çevresinde dönen iki gökcisminin hareketine bakmak gerekiyor. İki gökcismi birbirinin çevresinde dönerken ortak bir kütle merkezi etrafında hareket ediyor. Güneş-Dünya ve Dünya-Ay gibi sistemlerde kütle farkı çok fazla olduğu için küçük olan gökcisminin büyük olanın çevresinde döndüğü kabul ediliyor.
Dairesel hareket yapan bir cismin yörüngede kalabilmesi için merkezcil ivmeye ihtiyacı oluyor. Bu ivme, cismin dönme merkezine olan uzaklığına göre değişiyor. Büyük bir gökcismi dönerken içindeki tüm parçalar aynı açısal hızla hareket ediyor. Ancak bu parçaların dönme merkezine olan uzaklıkları aynı olmuyor. Bu nedenle her parçanın ihtiyaç duyduğu merkezcil ivme de farklılaşıyor.
Gökcisimlerinin Şekli Değişiyor
Dönme merkezinden daha uzakta bulunan parçalar daha fazla merkezcil ivmeye ihtiyaç duyuyor. Ancak uzaklık arttıkça kütleçekim kuvveti azalıyor. Bu nedenle uzak taraftaki parçalar üzerindeki çekim daha zayıf kalıyor.
Dönme merkezine yakın parçalar ise daha güçlü bir kütleçekim etkisi altında bulunuyor. Bu kuvvet farkları, gökcisminin zamanla belirli yönlerde uzamasına ve şeklinin ovalleşmesine neden oluyor.
Dünya'nın kutuplardan basık ve Ekvator'dan şişkin olan şekli de dönme hareketinin etkisiyle oluşuyor. Dünya ve Ay arasındaki kütleçekim de her iki gökcismini etkiliyor ve gelgit kuvvetleri nedeniyle şekillerinde değişikliklere yol açıyor.
