IEA Başkanı Fatih Birol, üye ülkelerin piyasalardaki arz krizini hafifletmek için 400 milyon varil stratejik petrol stokunu kullanıma sunacağını duyurdu. Hürmüz Boğazı'ndaki geçişlerin durmasıyla küresel tedarikin yüzde 20 azaldığı bir dönemde gelen bu hamle, enerji piyasalarında dengeleri değiştirmeyi hedefliyor.
Hürmüz Boğazı’nda Ticaret Durdu, Arz Krizi Kapıda
Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, Paris’teki merkezde yaptığı açıklamada Orta Doğu’daki çatışmaların enerji piyasalarına etkisini gözler önüne serdi. Hürmüz Boğazı'ndan her gün geçen 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürününün dünya deniz ticaretinin dörtte birini oluşturduğunu hatırlatan Birol, şu an bu geçişlerin neredeyse tamamen kesildiğini vurguladı. Bu tıkanıklık nedeniyle bölgedeki üreticilerin, depolama kapasitelerinin dolması ve alternatif rota bulunamaması sebebiyle üretimi kısmak zorunda kaldığını ifade eden Birol, özellikle dizel ve jet yakıtı tedarikinde büyük bir riskin oluştuğunu bildirdi.
IEA Tarihinin En Büyük Müdahalesi Gerçekleşiyor
Enerji güvenliğine yönelik bu devasa tehdit karşısında IEA üyesi 32 ülke, kurumun 1974'teki kuruluşundan bu yana en büyük koordineli eylemi için oy birliğiyle el sıkıştı. Fatih Birol, piyasadaki kaybı telafi etmek amacıyla 400 milyon varillik acil durum stokunun piyasaya sürüleceğini şu sözlerle duyurdu:
"IEA üye ülkeleriyle yaptığımız görüşmeler kapsamında, IEA ülkelerinin oy birliğiyle kurum tarihindeki en büyük miktarda acil durum petrol stokunu piyasaya sürme konusunda anlaşmaya vardığını açıklayabilirim. IEA ülkeleri, Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasıyla kaybedilen arzı telafi etmek için 400 milyon varil petrolü piyasaya sunacak. Bu, piyasalardaki aksaklıkların acil etkilerini hafifletmeyi amaçlayan önemli bir önlemdir. Ancak açıkça belirtmem gerekir ki, petrol ve gaz akışının istikrarlı hale gelmesi için en önemli gelişme, Hürmüz Boğazı üzerinden transit geçişin yeniden başlamasıdır."
Küresel Tedarik Yüzde 20 Oranında Azaldı
Krizin boyutları sadece petrolle sınırlı kalmayıp gaz piyasalarını da sarsmış durumda. Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden gelen sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) kargolarının alternatif rotasının olmaması, küresel enerji arzında yüzde 20'lik bir açık yarattı. Bu durumdan en çok etkilenen bölgenin Asya olduğunu belirten Birol, enerji altyapılarının da zarar görmesinin krizi derinleştirdiğini kaydetti. IEA üyelerinin elinde 1,2 milyar varili aşan acil durum stokunun yanı sıra 600 milyon varillik endüstri stoku bulunması, piyasaya sürülecek 400 milyon varilin sürdürülebilirliği açısından kritik bir güvence oluşturuyor.
Piyasaları Bekleyen Yeni Senaryolar ve Boğaz Krizi
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonları ve İran’ın ticari gemileri hedef alan misillemeleriyle başlayan süreç, petrol piyasasında arz endişelerini zirveye taşıdı. IEA tarihinde daha önce 1991, 2005, 2011 ve 2022 gibi kritik dönemeçlerde alınan bu tip kararların altıncısı, miktar açısından hepsini gölgede bırakıyor.
Uzmanlar, 400 milyon varillik bu devasa müdahalenin fiyatlardaki sert dalgalanmayı kısa vadede frenleyebileceğini ancak Hürmüz Boğazı açılmadığı sürece piyasalardaki gerçek istikrarın sağlanamayacağını öngörüyor.
