Utku KABAKCI'nın 30 Aralık 2025 tarihli yazısı: Parasosyal Bağlar Gazeteciliği Zehirliyor
İngiltere merkezli Cambridge Sözlüğü, 2025 yılının kelimesi olarak "parasocial (parasosyal)"ı seçti. Parasosyal ilişki ya da etkileşim, basitçe bir kişinin gerçekte tanımadığı, televizyonda, sinemada ve dijital platformlarda gördüğü ünlü biriyle kurduğunu düşündüğü ilişkiyi ifade eden bir terimdir.
Parasosyal ilişkiler elbette pek çok bağlamda değerlendirilebilir. Fakat bu yazımda bahse konu etkileşim biçiminin gazetecilik mesleği üzerindeki bazı olumsuz etkilerinin altının çizilmesinin yararlı olacağı kanaatindeyim.
Parasosyal ilişkilerin gazetecilik açısından en kritik risklerinden biri, meslek dinamiklerinin giderek influencer ekonomisinin hegemonyasına boyun eğmeye başlamasıdır. Parasosyal etkileşimin ticari değer taşıması, gazeteciyi yalnızca haber aktaran bir profesyonel olmaktan çıkarıp aynı zamanda bir marka, bir tüketim objesi ve takipçi ekonomisinin paydaşı konumuna itebilir. Takipçilerin tek tek kişilere karşı hissettiği yakınlık ve güven duygusu ise bağış, abonelik ve sponsorluk anlaşmaları ile temel bir sermayeye dönüşebilir. Haberin kamusal niteliği bu duygusal sermayenin muhafaza edilmesi ve büyütülmesi kaygısıyla ikinci planda tutulabilir. Söz konusu atmosferde toplumsal yarar gereği gündeme taşınması gereken kimi hususların yerini daha uyumlu, duygusal yakınlığı pekiştiren ve takipçi sayılarını yukarılara çekmeyi amaçlayan içeriklere bırakması kaçınılmazdır.
Tüm bunlar masaya yatırıldığında, haber ve analizlerin medya tüketicilerinin duygusal bağlılığını güçlendirmek için değil, kamu yararı adına üretilmesi gerektiği görülecektir. Bu ikisi arasındaki gerilimde bilhassa gazetecilik örgütlerinin kendilerini nerede konumlandıracakları, mesleğin güvenilirliğini ve geleceğini şekillendirecektir.
