Finansal piyasaların etkin ve verimli bir şekilde işlemesi, piyasadaki aktörlerin doğru bilgiye ulaşabilmesine ve aldıkları kararların risk ve maliyetlerini üstlenmelerine dayanır. Ancak gerçek piyasa koşullarında bilgi her zaman simetrik olarak dağılmaz ve taraflardan biri diğerine kıyasla işlem hakkında daha fazla bilgiye sahip olur.
Bilgi Eşitsizliği: Asimetrik Bilgi
Asimetrik bilgi, bir iktisadi işlemde taraflardan birinin (örneğin kredi veren bankanın, sigorta şirketinin veya yatırımcının) işlemin konusu hakkında diğer tarafa kıyasla daha çok veya kaliteli bilgiye sahip olmasıdır. Sözleşme öncesi bilgi eksikliği (ters seçim), piyasada kalitesiz ve yüksek riskli varlıkların kaliteli varlıkları piyasadan kovar. Sözleşme yapıldıktan sonra, riskin faturasını başkasının ödeyeceğini bilen tarafın tutum ve davranışlarını olumsuz yönde değiştirerek aşırı risk alarak sözleşme sonrası riski (ahlaki tehlike) doğurur.
2008 krizinde ipoteğe dayalı menkul kıymetlerin ve karmaşık türev ürünlerin (CDO, CDS vb.) gerçek risk yapısının şeffaf olmaması yatırımcıları yanıltmıştı. Oluşan bu asimetrik bilgi ortamı hem ters seçime hem de finansal kurumların aşırı risk almasına yol açarak krizin küresel finans sistemine yayılmasını hızlandırmıştı.
Ahlaki tehlike, en genel tanımıyla bir aktörün kendi kararlarının yol açacağı olası zararlardan veya kayıplardan tamamen korunacağını bildiğinde, normalde almayacağı kadar yüksek ve tehlikeli riskler alması eğilimidir. "Devlet beni batıramaz, çünkü batarsam tüm sistem çöker" mantığıyla hareket eden dev finansal kuruluşlar, piyasa disiplininden koparak aşırı riskli kredi ve yatırım işlemlerine girer. Küçük ve orta ölçekli bankalar batma riskiyle yüz yüze kalırken dev kurumların bu kamu garantisi örtüsü altında daha ucuz fon bulabilmesi finansal piyasalardaki adil rekabeti de bozar. 1990'lı yıllarda Türkiye'deki mevduat garantisi uygulamaları ve kamu bankalarının görev zararları da bankacılık sektöründe benzer bir ahlaki tehlike zemini yaratmıştı.
Kar ederken özel sektör mantığıyla çalışan finansal kurumlar, batma noktasına geldiğinde kamuya sığınmakta ve kamu otoritelerinin çöküşü önlemek için harcadığı bütçe kaynakları ise vatandaşa daha az kamu hizmeti veya düşen alım gücü olarak geri dönmekte.
