Sevdenur NAMALAN'ın 19 Nisan 2023 tarihli yazısı: Çerkes Toplumu
Aynı toplumda yetişen insanlar, ortak düşüncelere ve davranış biçimlerine sahip olurlar, aynı olaylara benzer şekilde bakar, benzer tepkiler verirler. Etnik çeşitlilikler, toplumların zenginliğini ve farklılığını gösterir. Türkiye, farklı pek çok etnik yapının bir arada bulunduğu bir ülkedir. Türkiye’de yaşayan önemli etnik yapılardan bir tanesi de Çerkeslerdir. Oldukça zengin bir kültüre sahip olan Çerkesler, kültürel zenginlikleri sayesinde tüm işgallere, sürgünlere rağmen varlıklarını sürdürmeyi başarmışlardır. Çerkeslerin tamamına yakını Müslümandır.
Çerkes toplumunda gelenek ve göreneklerden oluşan, “habze” adı verilen yazılı olmayan sözlü örfi hukuk kuralları vardır. Çerkesler soy toplulukları olarak yaşamaktadırlar. Ortak bir atadan geldiğine inanan ve aynı soyadını taşıyan aileler “tlepk” adı verilen soy topluluklarını yani sülaleleri oluşturmaktadır. Aynı tlepkten olan herkes birbirinin yakın akrabası sayılmaktadır. Tlepk içinde evlilik kesinlikle yasaktır. Her tlepkin kendine ait bir damgası bulunmaktadır. Bu damgalar, ailelerin soy ağacını temsil etmektedir. Ayrıca dünya tarihinde soyadı uygulamasına sahip olan en eski halklardan biri de Çerkeslerdir.
Hem tlepk içinde, hem de tlepkler arasında saygı en önemli unsurdur. Hem insanlara karşı hem de doğaya karşı saygılı olan bu halkın gelenekleri de bu değer etrafında oluşmuştur. Habze adı verilen, yazılı olmayan kurallarla düzenlenen Çerkes kültüründe adalet kavramı oldukça güçlü bir yapıdır. Sosyal hayatı etkileyen ve kurallara aykırı olan kişilere verilen en sert ceza, toplum hayatından dışlanmalarıdır. Suç işleyen kişi, suçuna bağlı olarak dereceli bir şekilde cezalandırılmaktadır. Bazı durumlarda suç işleyen kişinin ailesi de toplumdan dışlanabilmektedir. Hapishane kavramı olmayan bu topluluk için bu cezalandırma biçimi oldukça sarsıcıdır. Suç işleyen kişi eğer bekâr ise hayatı boyunca evlenmesi ve çocuk sahibi olması yasaktır. Çerkeslerin kültüründe katı bir ataerkil yapıdan bahsetmek mümkün değildir. Ancak kadının da söz sahibi olduğu ailede, aile reisliğini baba üstlenmektedir. Özellikle erkeğin yaşı ilerledikçe, söz daha kıymetli olmaya başlamaktadır. Geçmişte bir arada yaşayan Çerkes aileler, günümüzde artık çekirdek aile formunda yaşamaktadırlar.
