Ekonomide bireylerin ortak kullanılan mal ve hizmetlerden faydalanırken bunların maliyetine katkıda bulunmaması, bedavacılık problemi olarak tanımlanır. İngilizcede "free rider problem" şeklinde adlandırılan bu durum, özellikle kamu mallarında ortaya çıkar. Bir kişinin ödeme yapmasa dahi hizmetten faydalanabilmesi, diğer kullanıcıların da katkıda bulunmaktan kaçınmasına yol açabilmektedir. Böylelikle ortak kaynakların finansmanı ve devamlılığı tehlikeye girebilmektedir.
Bedavacılık sorunu, ekonomi literatüründe piyasa başarısızlığıyla bağdaştırılan konular arasında sıralanmaktadır. Kamu mallarının kullanımında kişilerin birbirinden kolaylıkla dışlanamaması ve bir kişinin tüketiminin diğerlerinin faydalanma imkanını azaltmaması, bu sorunun ortaya çıkmasını kolaylaştırmaktadır.
Bedavacılık Sorunu Nasıl Ortaya Çıkıyor?
Bedavacılık probleminin temelinde ortak mal ve hizmetlerin iki önemli özelliği yer almaktadır. Bunlardan ilki, dışlanamazlık. Bir mal veya hizmetin sunulmasının ardından ödeme yapmayan kişilerin kullanımının engellenmesinin zor veya maliyetli olması anlamına gelir.
İkinci özellik ise tüketimde rekabetin bulunmamasıdır. Buna göre bir kişinin ortak bir maldan faydalanması, diğer kişilerin aynı maldan faydalanması olanağını düşürmez. Böylelikle birden fazla kişi aynı kaynağın sağladığı faydadan eş zamanlı olarak faydalanabilmektedir.
Bu iki özellik bir araya geldiğinde bireyler, ortak hizmetin maliyetine katılmadan da fayda sağlayabileceklerinin farkındadır. Dolayısıyla kişisel açıdan ödeme yapmamak daha avantajlı bir tercih gibi algılanabilmektedir. Bununla birlikte çok sayıda kişinin aynı davranışı benimsemesi, ortak kaynağın finansmanında problem oluşturur. Hizmeti sağlayan kurum veya kuruluşlar yeterli gelir elde sağlayamadığında kaynağın üretimi, bakımı ve geliştirilmesi güç hale gelebilmektedir. Sonuçta toplumun tamamının faydalandığı hizmetlerin yetersiz sunulması veya sürdürülememesi riski ortaya çıkarır.
