Ankara’nın bugünkü modern dokusu, 1930’larda Alman şehir plancısı Hermann Jansen’in vizyonuyla hayat tasarımıyla inşa edilmiştir. 1928–1932 yıllarında hazırlanan Jansen Planı, şehrin geniş cadde ve yeşil alanlarla tasarlanmasını, trafik ve yaşam alanlarının düzenlenmesini hedeflemiş.
Hermann Jansen: Modern Başkentin Mimarı
Hermann Jansen (28 Mayıs 1869 – 20 Şubat 1945), Almanya’nın Aachen kentinde doğmuş bir mimar ve şehir plancısıdır. Mimarinin yanında planlama alanında çalışan Jansen, Almanya’da birçok kent için plan tasarladıktan sonra Türkiye’nin çağdaş kentleşme sürecinin merkezine de katkıda bulunmuştur.
1928’de Ankara için açılan şehir planlama yarışmasını kazanarak Türkiye’de ilk kez bir başkent için nazım imar planı hazırlayan yabancı uzmanın adını, bugün hala kentin cadde ve sokak düzeninde görmek mümkün.
Bu süreçte Jansen, Ankara’yı altı kez ziyaret etmiş ve planı Almanya’daki ofisinden gönderdiği taslaklarla yürütmüştür.
Jansen Planı ile Ankara'da Yeniden Doğuş
1924–1925 yıllarında hazırlanan eski Lörcher Planı, kısa sürede yetersiz kalınca yeni bir planlamaya ihtiyaç doğdu. Ankara Belediyesi, Jansen’in yanı sıra Joseph Brix ve Leon Jausseley gibi kent planlama uzmanlarını davet etti. 1928’de düzenlenen yarışmayı Jansen kazandı ve 23 Temmuz 1932’de plan resmi olarak kabul edildi.
Jansen Planı, Ankara’nın kuzey-güney doğrultusunda geniş yollarla büyümesi, kent içi araç ve yaya trafiğinin akıcı olması ve yeni yerleşim alanlarının ortaya çıkması gibi hedefleri içeriyordu. Bu planla Ankara Kalesi kentin tacı kabul edilerek çevresi yeşillendirilmek istendi.
Jansen’in planı sadece alt yapı ve yol düzenlemelerini değil, yaşam alanlarını da kapsıyordu. Atatürk Bulvarı gibi ana arter önerileri, yeni belediye binalarının konumu, sanayi ile yerleşim bölgelerinin bağlanması gibi geniş kapsamlı stratejilerle Ankara’nın yeni görünümü biçimlendirildi.
Plan ayrıca trafik akışını düzenlemek, yeşil alanları korumak ve sosyal donatı alanlarıyla kalkınmayı desteklemek üzere tasarlanmıştı. Bahçelievler semtinde 1935–1938 arasında başlayan bahçe şehir yerleşimi, Jansen’in yaklaşımının bir yansıması olarak kabul ediliyor.
Planın tümü uygulanmasa da Jansen’in izleri, Ulus’tan Yenişehir’e, Cebeci’den Bahçelievler’e kadar uzanan cadde ve semtlerde görülüyor. Ankara’nın bugünkü düzenli şehir dokusu, Jansen’in vizyonunun bir yansıması olarak kalıyor.
Türkiye Mirası
Jansen, Ankara dışında İzmir, Adana, Mersin ve diğer şehirlerde de planlamalar yaptı. Özellikle Adana’da sanayi, konut ve sosyal alanları bir araya getiren planları, modern kentleşme anlayışının örneği sayılıyor.
