İktisat ve işletme literatüründe giriş engelleri ve ünlü yatırımcı Warren Buffett tarafından popülerleştirilen ekonomik hende kavramları, yerleşik şirketlerin pazardaki hakimiyetlerini nasıl koruduklarını ve yeni girişimlerin (start-up) neden bu kalkanları aşmakta zorlandığını açıklamaktadır.
Giriş Engelleri ve Ekonomik Hendek Nedir?
Bir sektörde faaliyet gösteren mevcut firmalara avantaj sağlayan, yeni firmaların ise pazara girmesini zorlaştıran ya da maliyetli hale getiren her türlü engel giriş engeli olarak adlandırılır. Ekonomik hendek kavramı tıpkı orta çağ şatolarını düşman saldırılarından korumak için etraflarına kazılan su dolu hendekler gibi, şirketlerin de kar marjlarını ve pazar paylarını rakiplere karşı koruyan sürdürülebilir rekabet avantajlarıdır. Hendek ne kadar geniş ve derin olursa, rakiplerin pazar liderinin pazar payını kemirmesi veya piyasaya girip tutunması o kadar imkansız hale gelir.
Pazar lideri devlerin etraflarına kazdıkları ekonomik hendekler ve oluşturdukları giriş engellerinden dolayı yeni kurulan yenilikçi bir firma (start-up) çok iyi bir ürün geliştirse bile pazara giremez ya da oyun dışı kalır. Havacılık, otomotiv, telekomünikasyon veya çip üretimi gibi sektörlerde üretime başlayabilmek devasa ilk yatırım maliyetleri (Ar-Ge, fabrika, altyapı) gerektirir. Yerleşik devler devasa üretim hacimleriyle ölçek ekonomisi yakalayıp birim maliyetlerini düşürürken, yeni giren bir şirketin bu maliyet seviyesiyle rekabet etmesi imkansız hale gelir.
İlaç, biyoteknoloji ve teknoloji sektörlerinde alınan uzun süreli patentler, yeni girişimlerin benzer ürünler geliştirmesini yasal olarak engeller ve dev şirketlere dönemsel bir tekel gücü kazandırır. Yazılım ve finans sektöründe ise tüketicilerin veya kurumsal müşterilerin kullandıkları sistemi değiştirmesinin yaratacağı zaman, para ve uyum kaybı müşteriyi mevcut markaya adeta kilitler (lock-in effect). Sosyal medya platformlarında veya dijital pazaryerlerinde kullanıcı sayısı arttıkça platformun değeri artar. Yeni bir platformun milyonlarca kullanıcısı olan bir şirketi tahtından indirmesi, şebeke etkisi nedeniyle neredeyse imkansızdır.
Şirketlerin etraflarına kazdıkları hendeklerin derinleşmesiyle, piyasada rekabetin yok olmasına, yenilikçiliğin yavaşlamasına ve tüketicilerin yüksek fiyatlara maruz kalmasına yol açıyor.
