Utku KABAKCI'nın 17 Kasım 2026 tarihli yazısı: Sanattan Siyasete Bir Muz Meselesi
2019’da bir muzun duvara bantlanarak sanat eseri olarak sunulması epey ses getirmişti. İtalyan sanatçı Maurizio Cattelan’ın Comedian (Komedyen) adını verdiği eser duvara bantlanmış bir muzdan ibaretti. Ancak ona yüklenen anlamlar ve ortaya çıkardığı tartışma uzun süre gündemden düşmemişti. Muz bu kez sanat camiasından siyasetin iletişim sahasına uzanan başka bir hikâyeyle karşımızda.
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, 11 Kasım 2026’da Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın (COP31) Liderler Zirvesi’ne katılmak üzere Türkiye’deydi. Paşinyan, otelinden ayrılmaya hazırlanırken masanın üzerinde duran bir muzu ceketinin cebine koyduğu anların görüntüsünü sosyal medya hesabından paylaştı. Bu paylaşım kısa sürede geniş yankı uyandırdı. Paşinyan’ın sonraki günlerde de benzer videolar çekmeye devam etmesi ilk bakışta sıradan görünen bu paylaşımların aslında üzerinde düşünülmüş bir siyasal iletişim stratejisinin parçaları olduğu izlenimi veriyor.
Peki, bir muzu duvara bantlamakla bir siyasetçinin muzunu ceketinin cebinde taşıdığı anları paylaşması arasında nasıl bir bağ kurulabilir? Elbette iki olayın bağlamı birbirinden çok farklı. Ancak her ikisi de gündelik bir obje üzerinden oluşturulan anlatının ne kadar etkili olabileceğini gösteriyor. Üstelik bu örnek modern siyasal iletişimde giderek daha fazla karşılaştığımız bir yöntemi anlamamız açısından da önemli bir ipucu veriyor.
Önceleri siyasette karizma denildiğinde akla etkili hitabeti, otoriter tavırları ve kitleleri peşinden sürükleyebilme yeteneğiyle öne çıkan liderler gelirdi. Çünkü karizma çoğunlukla liderin sıradan insanlardan ayrılan özellikleri üzerinden tanımlanırdı. Fakat artık işin rengi değişmeye başladı. İnsanlar üzerinde etki bırakmak isteyen bir politikacının illa çok güçlü, mesafeli ve ulaşılmaz bir profil çizmesi gerekmiyor. Aksine gülen, ağlayan, hata yapan, yemek pişiren, ailesiyle zaman geçiren yani halktan biri gibi davranan politikacılar da büyük bir siyasal çekim alanı oluşturabiliyor. Başka bir ifadeyle günümüz siyasetinde karizmanın yeni biçimlerinden biri hümanizasyon (insanileştirme) çalışmaları ile inşa ediliyor.
Görece yeni sayılabilecek bu karizma türünün en net görünürlük alanlarından birini ise dijital iletişim mecraları oluşturuyor. Liderlerin gündelik yaşamlarından kesitler paylaşması, vatandaşlarla kurdukları samimi diyalogları görünür kılması ve kişisel yönlerini öne çıkarması toplumla aralarındaki mesafeyi ortadan kaldırıyor gibi görünüyor. Böylece siyasetçi adeta fildişi kulesinden karar veren bir figür olmaktan çıkarılarak halktan biri gibi sunuluyor. Bir başka ifadeyle bu siyasal iletişim yönteminde geleneksel karizmanın olağanüstülük unsurunun yerini ulaşılabilirlik, tanıdıklık ve yakınlık hissi alıyor. Üstelik bu yakınlık insanların liderleriyle kurduğu duygusal bağı güçlendirerek siyasal aidiyetin oluşumuna da katkıda bulunabiliyor.
Tüm bunlardan hareketle geleneksel karizma devrinin tamamen kapandığı çıkarımında bulunulmasını istemem. Aksine hangi karizma biçiminin öne çıkarılacağı siyasetçinin kişiliğine, temsil ettiği siyasal kimliğe, ulaşmak istediği hedef kitleye ve içinde bulunduğu koşullara göre değişebiliyor. Dolayısıyla burada söz konusu olan geleneksel karizmanın yerini bütünüyle yeni bir anlayışa bırakması değil, siyasal iletişim profesyonellerinin farklı koşullara ve ihtiyaçlara göre kullanabildiği yeni bir imaj inşa etme tekniğinin ortaya çıkmasıdır.
Politikacılar söz konusu olduğunda ekranlara anlık olarak yansıdığı düşünülen pek çok şey aslında önceden kurgulanmıştır. Hangi görüntünün paylaşılacağı, hangi duygunun öne çıkarılacağı ve liderin nasıl biri olarak gösterileceği çoğu zaman kapsamlı bir iletişim stratejisinin hamleleridir. En nihayetinde mitinglerde, esnaf ziyaretlerinde, pazar yerlerinde, televizyon programlarında ya da sosyal medya içeriklerinde insanlara sunulan şey siyasetçilerin doğal hâllerinden ziyade seçmenlerin zihinlerinde oluşturulmak istenen imajlarıdır.