Nesrin Yarım ÖZOĞLU'nun 7 Nisan 2023 tarihli yazısı: Soğana neler oluyor?
...Yoksulun sırtından doyan doyana
Bunu gören yürek nasıl dayana
Yiğit muhtaç olmuş kuru soğana
Bilmem söylesem mi söylemesem mi... demiş Aşık Mahzuni Şerif.
Ne güzel demiş zamanında... Şimdi bu satırlar tüm sosyal medya sayfalarında. Durdurulamaz soğan fiyatına istinaden dillerden diller… Sahi soğanda neler oluyor? Bir andaki artışın sebebi ne? Mart ayının zam şampiyonu, en lüks sayılan meyveye rakip hâle gelen soğan, gözleri yaşartmanın yanında cepleri de yakıyor.
Mutfakta tencereyi kaynatayım dersen, her yemeğin olmazsa olmazı soğandır. Girmediği yemek, tat vermediği lezzet yoktur ama öyle bir hâl aldı ki kilogram fiyatı 30 TL’den satılıyor. Bildiğimiz kuru soğan, hani şu zamanında 1-2 liraya satılan, çiftçinin kâr edemiyorum diye boş arazilere döktüğü soğan şimdi ithal muz fiyatı ile yarışıyor.
Üreticiler, artışı tüccarın fırsatçılığına bağlıyor, tüccar ürünün azlığından yakınıyor, halciler ise havaların sıcak olması nedeniyle depolarda çürüme ve filizlenmenin arttığını, o nedenle fiyatların yükseldiğini söylüyor. Zammın sebebi tam bir bilmeceye dönerken, bu süreçte olan vatandaşa oluyor. Türkiye’nin dünya üretiminde ilk sıralarda yer aldığı soğan, artık enflasyon şampiyonu. Plansızlık ve yanlış politikalar nedeniyle 2022 yılını yüzde 314 fiyat artışı ile kapatan soğanın fiyatı ilk üç ayda yüzde 101 artarak kilosu 30 TL’yi buldu.
Türkiye yaklaşık 2.5 milyon ton soğan üretiyor. Tüketim de hemen hemen aynı seviyede. Türkiye’de soğan sorunu 2018’den beri her yıl artıyor. Üretim azalınca fiyatlar artıyor. Geçen yıl benzer durumlar yaşanmış ve hükûmet Suriye’den soğan ithalatına izin vermişti.
Önceki senelerde üretimde zarar eden üreticiler, ekimi azalttı. Kuru soğan fiyatlarındaki artışın temel nedeni, üretimdeki azalma gibi duruyor. Ayrıca konunun uzmanları, iklim şartlarının da fiyatlarda büyük etkisi olduğuna işaret ediyorlar. Havaların sıcak gitmesi depolardaki ürünün yeşillenmesine, çürümesine neden oldu. Sevindirici yanı ise bu fiyat artışının yeni hasat ile birlikte azalışa geçmesi. Özellikle bayram sonrasında fiyatlarda azalma bekleniyor. Umarım bu bekleyiş tüketiciyi memnun edecek türden olur. Yoksa uzun zamandır poşetini dolduramayan tüketici, kuru soğanda da adet dönemine geçerse yemeklerin tadı kadar ağızların da tadı kaçar.
