Nesrin Yarım Özoğlu'nun 3 Şubat 2023 tarihli yazısı: Yaşlı Araçlar Yollarda
Son zamanlarda en çok konuşulan konulardan bir tanesi de araç fiyatlarının durdurulamaz çıkışı. Kimi elindeki aracın fiyatının gün geçtikçe artması ile keyifleniyor kimi ise yaş almış, yarı yolda bırakan aracını değiştirip yenisini alamamaktan hayıflanıyor. Piyasada sıfır araç sıkıntısı yaşanması, ikinci el otomobil fiyatlarını artırıyor. Hâl böyle olunca yollar yaş almış araçlardan geçilmez oluyor.
Sıfır araç piyasasında yaşanan krizin başlıca nedeni çip krizi. 2019 yılında ortaya çıkan ve 2020 yılı itibarıyla tüm dünyayı etkisi altına alan Kovid-19 salgını nedeniyle çip üretiminin talebi karşılayamaması pek çok sektörde krize neden oldu. Üretimin pek çok fabrikada durmasının ardından evlerde devam eden eğitim ve çalışma sürecinin ardından elektronik cihazlara talep arttı. Pandemide yarı iletken çiplerin üretim aşamalarında yaşanan kopukluklar hayatı olumsuz etkiledi. Çip tedarikindeki sıkıntılar nedeniyle ilk kriz otomobil üretiminde kendisini gösterdi. Bu sorun, 2022 yılında otomotiv sektöründe 18 milyon adetlik bir kayba neden oldu. Alman otomotiv devi Volkswagen Grubu'nun araç teslimatları, geçen yıl çip tedarikinde yaşanan sorunların sürmesi nedeniyle yüzde 6,8 azalarak 4,56 milyona geriledi.
Çip krizinin yanında Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Avrupa’da yarattığı enerji krizi, ham madde tedarik sorunları ve küresel ekonomideki belirsizlik nedeniyle otomobil üretiminde ciddi sorunlar yaşanıyor. Maliyetler sürekli artıyor, talebe karşın yeterli araç üretimi de yapılamıyor. Dolayısıyla sıfır araç tedariği ve fiyat artışları tüketicileri zor durumda bırakıyor. Bayilerde aylardır sıfır araç yok, satın almak için sıraya girenler ise ortalama 3 ay beklemek durumunda kalıyor. Bu arada gelen zamlar da tüketiciye yansıyor.
Sıfır otomobile ulaşamayan tüketiciler ise ikinci el otomobilin peşine düşüyor. İkinci el otomobil fiyatları ise uçuşa geçti. Uzmanlara göre ikinci el otomotiv fiyatları altın çağını yaşıyor ve fiyatları önümüzdeki günlerde daha da artacak. Bu fiyat artışı vatandaşları yaşı yüksek araçlara yönlendiriyor. Yollar yaşını almış araçlardan geçilmiyor. Bir zamanlar emekliye ayrılıp garaja çekilen, yüzüne bakılmayan araçları yollarda tekrar talep görmeye başladık bile. Türkiye’de 2009 yılında motorlu araçların ortalama yaşı 8-9 aralığında idi. Artan fiyatlarla birlikte sıfır araca ulaşmak artık hayal olurken, yaşlı araç parkı da artmaya başladı. TÜİK verilerine göre, 2021 yılında 25.2 milyon aracın ortalama yaşı 14,5’e çıkarken, 2022’de 26.4 milyon araç 14,8’e ulaştı. En ucuz otomobilin yarım milyon olduğu Türkiye’de ikinci ele olan talep artınca, 10 yaş üstü otomobillerin satışı yüzde 60’ı geçti.
Geldiğimiz noktada aracı kullananın yaşı aracın yaşından küçük. Fiyatların arkasına sığınıp yaşlı araçlara yönelen çok. Hâl böyle olunca ‘Ayağımı yerden kessin, bir otomobil alayım.’ diyenler sayesinde yollarda hurda sayılabilecek araçlar boy göstermeye başladı. Öngörüler ikinci el fiyatların daha da artacağı yönünde. Bu demek oluyor ki emekliye ayrılmış otomobilleri daha çok göreceğiz yollarda.
