Utku KABAKCI'nın 20 Kasım 2026 tarihli yazısı: Cehalet Pandemisi

Cehalet yapay zekâya bulaşır mı? Yapay zekâ çağının belki de en çarpıcı sorularından biri bu. Çünkü yapay zekâyı biz eğitiyoruz; kelimelerimizi, bilgilerimizi, sorularımızı ve düşünme alışkanlıklarımızı ona aktarıyoruz. Bir başka deyişle, düşünsel birikimimizi dijital dünyaya taşıyoruz. Ancak gözden kaçırmamamız gereken önemli bir gerçek var: Yapay zekâdan aldığımız yanıtların niteliğini, ona sunduğumuz bilgi ve düşünce birikimi de belirliyor.

Bugün yapay zekâdan doğru analizler, derinlikli değerlendirmeler ve özgün fikirler üretmesini bekliyoruz. Oysa dijital dünyaya taşıdığımız dilin ve düşüncenin niteliğini yeterince sorgulamıyoruz. Kelime dağarcığının daraldığı, anlatımın özensizleştiği, okuma alışkanlıklarının zayıfladığı ve soruların giderek yüzeyselleştiği bir düşünsel yoksullaşma yaşıyoruz. Ardından bu zihinsel tortunun izlerini taşıyan dil modellerinden derinlikli değerlendirmeler ve isabetli çözümler üretmesini bekliyoruz.

Teknoloji, insanın bilgisini olduğu kadar cehaletini, inceliğini ve kabalığını da yansıtır. Onu hangi amaçlarla kullandığımız, nasıl yönlendirdiğimiz ve hangi bilgiyle beslediğimiz, ortaya çıkan sonuçların kalitesini belirler. Dolayısıyla yapay zekâdan rehberlik beklerken önce kendi düşünsel birikimimizi, dilimizi ve bilgiyle kurduğumuz ilişkiyi sorgulamalıyız.

Aksi takdirde bir gün yalnızca insanların cehaletiyle değil, bu cehaletin dijital dünyada yeniden üretilen ve yayılan biçimleriyle de mücadele etmek zorunda kalabiliriz. İşte o zaman karşımızdaki tehlike, bir teknoloji sorunu olmaktan çıkıp yapay zekâ yoluyla bulaşan bir cehalet pandemisine dönüşebilir.