Elif Aybike Demir'in 7 Şubat 2023 tarihli yazısı: Tanıdık Bir İsim 'Narkissos'

Latin şair Ovidius’un yazdığı ‘Methamorphoses’ (MS. 8. yüzyıl) adlı eserinde aktardığı, çoğunuzun bildiğini düşündüğüm bir mitten bahsedeceğim bugün. Narkissos (Narcissos) miti.

Narkissos, bir su perisi olan Liriope ile ırmak tanrısı olan Kephissos’un (Cephisus) oğlu olarak doğmuştur. Bu bebek hakkında kâhin Tresias’tan bir kehanet istenmiş, buna karşılık Tresias, oğlanın kendi yansımasına bakmadığı sürece uzun bir ömre sahip olacağını kehanet etmiştir.

16 yaşına gelen Narkissos artık çocuksu güzelliğinin yanında yakışıklılığı da barındıran bir delikanlı olmuştur. Birçok genç kız Narkissos’a gönlünü kaptırmış fakat delikanlı kimseyi beğenmemiş, yanına yaklaştırmamıştır. Gezintiye çıktığı bir gün başka bir su perisi olan Ekho (Echo), bu kibirli genci görmüş ve aşık olmuştur. Gelgelelim Narkissos, Ekho’ya da diğerlerinden farklı davranmamış, onun da duygularını aşağılamış, ‘Ancak ölürsem bana sahip olabilirsin.’ Diyerek su perisini yerle bir etmiştir.

Bu reddediliş karşısında Ekho günden güne erimiş, ondan geriye kayalığa dönüşen kemikleri ve dağlarda yankılanan sesi kalmıştır. Ekho, büyük aşkının getirdiği büyük öfkeyle Narkissos’a lanet etmiş ve Asla kavuşamayacağı birini sevmesi için yakarışta bulunmuştur. Perinin yakarışını duyan talih ve intikam tanrıçası Nemesis, Narkissos’u onu kimsenin bulamayacağı bir nehre çekmiş, ve suda kendi yansımasını görmesine sebep olmuştur. O berrak suda suretinin yansımasına hayran kalan Narkissos, gördüğü güzellik karşısında durup durup iç geçirmiş. Kendisine o kadar hayran olmuş ki bulunduğu yerden ayrılamamış, eriye eriye ölümün eline düşmüştür.

Hikâyenin başka bir aktarımı daha bulunuyor fakat isimler değişse bile olay örgüsü buradaki anlatıma epey yakın.

Ameinias isminde bir hayranı Narkissos’a aşık oluyor fakat acımasız bir karşılık alarak delikanlıyı lanetliyor. Tanrıça Nemesis bu bedduaya kulak veriyor. Yine akışın sonunda Narkissos kendi yansımasına bağlanıyor.

Mitin ve ana karakterin adının size de tanıdık geldiğini, muhakkak bir başka ismi hatırlattığını düşünüyorum. Evet bu kibirli genç, psikolojide karşımıza çıkan birtakım durumlara isim babası olmuş, ‘narsizm’ adını, meşhur Narkissos’tan almıştır.

Bu mit, psikolojide ilk olarak Havelock Ellis’ın, otoerotik alışkanlıkların sebep olduğu durum olarak kullanmasıyla varlık göstermiştir. Zaman içerisinde farklı isimlerce literatürde; aşağılık duygusunu yenmeye karşı aşırıya kaçma, ebeveynleri tarafından yetkinlik duygusu fazla şişirilmiş çocukta gelişim (yetersiz hissettirildiğinde çocukta öfke patlamalarının görüldüğü bir şekle dönüşen) olgularını açıklamak için kullanıldığı bir hâl almıştır.

Narsizm, bireyde kendini; empati yoksunluğu, kimseyi kendine layık görmeme, hayranlık duyulan kişi olma dürtüsü, eleştiriye karşı reddedici ve agresif tutum şeklinde gösterir.

Hayatlarımızdaki tüm narsist kişiliklere, kendi ırmaklarının başında kusursuz (!) yansımalarıyla mutluluklar diliyorum…