Bölüm 23: Etkili Olmuş Proje / Plan Örnekleri

Sedat Sadioğlu'nun 12 Ocak 2023 tarihli yazısı: Bölüm 23: Etkili Olmuş Proje / Plan Örnekleri

Bu bölüme girişte, ülkemize yönelik mega proje/planlama örneklerini vermek istiyorum. Çünkü bu devasa projeler/planlar, hem uluslararası işbirlikleri gerektirmede ve hem de çok fazla uzmanlık gerektirmektedir. Bunun yanında büyük finansman desteğini de unutmamak gerekir. Bir hayal ile yola çıkıp, başarıyı yakalamış bu projeler, dünyanın da takdirini kazandığı gibi, belgesellere de konu olmuşlardır.

(1) MARMARAY

Açılmadan önce büyük tartışmalara yol açtı, hatta yapılamayacağını iddia edenler oldu. Ancak Marmaray şu anda Asya ile Avrupa arasındaki en önemli hatlardan biri haline geldi. Bir hayalin gerçekleşmesinin adı Marmaray'dı. Türkiye'nin 153 yıllık rüyası Marmaray 2013 yılında tamamlandı. Avrupa-Asya arasında yolculuk 4 dakikaya indi. Marmaray’ın açılışı yapılan kısmı için 5,5 milyar lira harcandı, banliyö hatlarının iyileştirilmesiyle birlikte toplam maliyet 8 milyar lira oldu. Marmaray projesi kapsamında iyileştirilmiş banliyö demiryolu sisteminin hizmete girmesiyle Gebze ile Halkalı arası yolculuk 105 dakikaya inmiş oldu.

(2) AVRASYA TÜNELİ

O da büyük tartışmaların ardından hayata geçirildi. Şu anda İstanbul için hayati önem taşıyan projelerden biri haline geldi.. Avrasya tüneli, 1 milyar 245 milyon dolarlık projeyle yapıldı.. Projenin 5,4 kilometrelik bölümü, deniz tabanı altına özel bir teknolojiyle inşa edilen iki katlı tünelden ve diğer metotlarla inşa edilen bağlantı tünellerinden oluştu. Boğaz'ın iki yakasını hem yerin hem de denizi altından birleştirdi. Toplam 14,6 kilometrelik bir güzergâhı kapsayan tünel bir ilkti. İstanbul'un Asya ve Avrupa yakalar ilk kez karayolu tüneliyle birleşmiş oldu.. Sadece ilk yılında ekonomiye 1,2 milyar lira katkı sağlanmış oldu.

(3) BÜYÜK İSTANBUL HAVALİMANI

Yapıldığı dönemde çok yoğun tartışmalara neden oldu. Seçilen yerin yanlış olduğu iniş kalkışa uygun olmadığı eleştirileri yapıldı. Büyük tartışmalara rağmen proje durdurulmadı. Dünyanın en büyük havalimanlarından biri İstanbul'a inşa edildi. 22 milyar Avro gibi rekor bir bedelle yapılan büyük İstanbul havalimanı 76.5 milyon metrekare alanda hizmete girdi. 225 bin kişiye istihdam demek... 4 etaptan oluşan 3. havalimanı, 200 milyon yolcuya hizmet verebilecek nitelikte.

(4) YAVUZ SULTAN SELİM KÖPRÜSÜ

Ve çok tartışılan yatırımlardan biri daha Yavuz Sultan Selim Köprüsü. Çevre tartışmalarının odağındaydı. Gerilim yükseldi. Yapılabilir mi yapılamaz mı tartışmaların arasında başladı. Yavuz Sultan Selim Köprüsü, yaklaşık 3 yılda hizmete girdi. 3 milyar dolara mal olan Yavuz Sultan Selim Köprüsü ile İstanbul'un şehir içi araç yükünde yaklaşık yüzde 12 azalma görüldü.

(5) OSMANGAZİ KÖPRÜSÜ

Osmangazi Köprüsü, dünyanın en büyük orta açıklıklı asma köprüleri arasında 4. sırada... Toplam yatırım bedeli 9 milyar dolar. 252 metre kule yüksekliğine, 35,93 metre tabliye genişliğine, 1550 metre orta açıklığına ve 2 bin 682 metre uzunluğa sahip köprünün yapımında 8 bin işçi çalıştı. Köprü 3 gidiş ve 3 geliş olmak üzere 6 şerit olarak hizmet veriyor.

(6) ÇANAKKALE KÖPRÜSÜ

1915 Çanakkale Köprüsü. Köprü boğazı İstanbul dışında geçen ilk köprü niteliğinde. Proje, 10 milyar 354 milyon lira proje bedelli.  "DÜNYANIN EN UZUN ARALIKLI KÖPRÜSÜ" İki yakanın birbirine, kenar açıklıklarıyla kendisinin toplam uzaklığı 3 bin 860 metre ve viyadükleriyle 5 kilometre üzerinde olacak köprünün iki ayak arasındaki açıklığı ise, Türkiye Cumhuriyeti'nin 100. kuruluş yıldönümü olan 2023'ü taçlandırmak için 2 bin 23 metre olarak belirlendi. Köprü, 18 Mart 2022'de hizmette olacak. Süveyş Kanalı ve Panama Kanalı gibi ticari geçiş koridorlarında bile gemi geçiş sayısının sırasıyla 17 bin ve 13 bin civarında... İstanbul Boğazı'ndan günümüzde ortalama yılda 50 bin gemi geçiş yapıyor. Bu sayının 2030'da 65 bin, 2050'de 95 bin, 2070'te 115 bine ulaşacağı tahminler arasında...

(7) KANAL İSTANBUL (Yapım Aşamasında)

Kanal İstanbul'un geçeceği güzergah toplam 152 milyon metrekarelik bir alanı kapsıyor. Bu alanın 37.5 milyon metrekaresi suyolu için kullanılacak. Proje Küçükçekmece Gölü, Sazlısu Barajı ve Terkos Barajı güzergahlarından geçecek. Kanalın uzunluğu 40–45 km; genişliği yüzeyde 145–150 m, tabanda ise yaklaşık 125 m olacak. Suyun derinliği 25 m olacak. Bu kanalla birlikte İstanbul Boğazı tanker trafiğine tümüyle kapanacak, İstanbul'da iki yeni yarımada, yeni bir de ada oluşacak.

İnşaat maliyeti 75 milyar olarak öngörülen Kanal İstanbul Projesi için 2021'de proje ihaleleri yapıldı. Kanal İstanbul ve entegre tesisleri ile birlikte, projenin hazırlık-inşaat aşamasında yaklaşık 10 bin işletme aşamasında, kanal ve liman, lojistik merkez ve yat limanı gibi diğer işletmelerde yaklaşık 10 bin kişinin çalışması bekleniyor.

(Kaynak: milliyet.com.tr/gundem adresinden kısmen alıntı yapılmıştır.)

APK’lar ve Ar-GE’ler

Araştırma-Planlama-Koordinasyon kelimelerinin baş harflerinden oluşan APK, zamanın tüm resmi kurumlarında bir ihtiyaca binaen oluşmuşlardı ve uzman kişilerden yararlanmanın tek yolu gibi gözüküyordu. Oysa APK’daki başarının sadece insan kaynakları ile değil, ortamdaki donanım desteği (atölye/laboratuvar/test gibi), farklı alanlardaki uzmanların işbirliği ve hatta ulusal bazda katkıların da alınması ile başarıya ulaşabileceği gerçeği ortaya çıkınca, zamanla isim değiştirilerek Ar-Ge’ye çevrildiler ve şimdilerde de tekrar bölünerek, Ar-Ge/Ür-Ge Merkezleri ya da Yenilik/Yenilikçilik Ofisleri şeklini almış oldular. Sonuç olarak hazırlanan ya da sunulan her teknik içerikli proje Ar-Ge olarak kabul edilmeye başlanmış oldu. Bazı ciddi kurum ve kuruluşlar (TÜBİTAK, KOSGEB, Kalkınma Ajansları, Sanayi Bakanlığı, Enerji Bakanlığı, Tarım Bakanlığı, gibi), yine verimli hazırlanmış Ar-Ge projelerine yüksek destek olmaktadırlar. Bu desteklerin çoğu parasal hibe olduğu gibi, bir kısmı da (ticarileştirilmesi aşamasında) ortaklık ile sonuçlandırılmaktadır.

Dünyadaki Bazı Büyük Planlama / Proje Örnekleri

İnsanoğlu yerleşik hayata geçtiğinden beri gerek merkezleri belirlemek için, gerek yeşil alanlara kolay ulaşım sağlamak için, gerekse nizam kurmak için şehirleri önceden planlıyor. Dünyada pek çok mükemmel örneğini görebileceğimiz şehir planlama şehrin içinde yaşayınca çok fark edilmiyor olabilir. İyi ki uydular var da uzay görüntüleri sayesinde iyi planlanmış şehirlerin altında yatan zekâya şahit olabiliyoruz. Brezilya'nın başkenti Brasilia, bilinen en iyi planlamış şehirlerden biri. Yukarıdan bakıldığında bir kuş ya da bir uçağa benziyor.

Canberra, Avustralya 19 yüzyılın sonlarına doğru Avustralya’nın iki büyük şehri Sidney ve Melbourne başkent olma yolunda hızla ilerliyorlardı. Bu iki büyükşehrin ortasına yeni bir şehir kurup onu başkent yapmak ise oldukça parlak bir fikirdi. Canberra 1908'de bunun için planlandı. Amerikalı mimar Walter Burley Griffin tarafından tasarlanan şehir daha önce tasarlanan hiç bir şehre benzemiyordu. Yapımı hızla devam etse de devlet dairelerinin Canberra'ya taşınması 1927'yi buldu. Şu an Canberra'da 350.000 kişi yaşıyor.

Palmanova, İtalya Rönesans'da planlanan bu şehir, aslında tam da şehir denemez, 9 köşeli bir yıldız şeklinde. İtalya'nın kuzeydoğu sınırına yakın bir şehir olan Palmanova'nın kurulma amacı Osmanlılardan korunmak.

El Salvador, Şili'nin orta kesimlerinde minik bir şehirken 1954'de şehrin yakınlarında dev bir bakır madeni olduğunun keşfedilmesiyle baştan tasarlanmış ve tasarım da ne hikmetse bir Romalı miğferi şeklinde gözükmekte. 1959'da hizmete açılan şehir çoğu madenci olmak üzere 24.000 insana ev sahipliği yapıyor.

(Kaynak: ensonhaber.com/galeri/en-iyi-planlanmis-sehirlerin-uzaydan-goruntuleri sitesinden kısmen alıntı yapılmıştır.)

(NOT: Yirmi üçüncü bölümün sonu…)